Spis treści
Bezwodzie (anhydramnios) samo w sobie nie jest przyczyną utraty ciąży – jest objawem, że w ciąży dzieje się coś, co wymaga wyjaśnienia. To, czy ciąża z bezwodziem może przetrwać, zależy od przyczyny braku płynu i tygodnia ciąży, w którym się pojawił. Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: co spowodowało brak płynu owodniowego – bo odpowiedź na nie mówi, czy podobna sytuacja może się powtórzyć i co warto sprawdzić przed kolejną ciążą.
Z tego artykułu dowiesz się:
- skąd bierze się bezwodzie i od czego zależy ryzyko jego powtórzenia w kolejnej ciąży,
- dlaczego niewydolność łożyska prowadzi do braku płynu owodniowego,
- kiedy przy powikłaniach łożyskowych warto brać pod uwagę zaburzenia krzepnięcia – zespół antyfosfolipidowy i trombofilię wrodzoną,
- od czego zacząć diagnostykę po stracie i jakie informacje z dokumentacji mogą mieć znaczenie,
- co można zrobić, aby lepiej przygotować się do kolejnej ciąży.
Przyczyny bezwodzia w ciąży
Od około 16. tygodnia ciąży głównym źródłem płynu owodniowego jest mocz dziecka. Płyn jest też niezbędny do prawidłowego rozwoju płuc, dlatego jego długotrwały brak, szczególnie na wczesnym etapie ciąży, jest poważnym powikłaniem [1,2]. Jeśli Twoja ciąża zakończyła się stratą, warto przede wszystkim ustalić, jaki mechanizm doprowadził do bezwodzia. Sam brak płynu owodniowego nie mówi jeszcze, dlaczego doszło do takiej sytuacji.
| Mechanizm | Co oznacza dla rokowania | Czy może się powtórzyć? |
|---|---|---|
| Odpłynięcie płynu (PPROM) | zależy m.in. od tygodnia ciąży, czasu od pęknięcia błon płodowych oraz wystąpienia innych powikłań; część ciąż może zakończyć się urodzeniem żywego dziecka [2] | ryzyko w kolejnej ciąży może być podwyższone, ale wcześniejsze PPROM nie oznacza, że sytuacja na pewno się powtórzy [2] |
| Ciężkie wady układu moczowego dziecka (dziecko nie produkuje moczu) | rokowanie zależy od rodzaju nieprawidłowości; przy niektórych ciężkich wadach, np. obustronnej agenezji nerek, jest bardzo poważne[1] | zależy od przyczyny wady, w tym jej ewentualnego podłoża genetycznego |
| Niewydolność łożyska | zmniejszona ilość płynu może być jednym z objawów pogarszającej się funkcji łożyska [1] | ryzyko niektórych powikłań łożyskowych może być większe w kolejnej ciąży, dlatego ważne jest ustalenie przyczyny |
| Niektóre lekim.in. NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. ibuprofen) stosowane po 20. tygodniu ciąży oraz leki wpływające na układ renina–angiotensyna [3] | w części przypadków zmniejszenie ilości płynu może być odwracalne po zmianie leczenia pod kontrolą lekarza | po wyeliminowaniu konkretnej przyczyny lekowej nie musi dojść do ponownego wystąpienia tego samego problemu |
Niewydolność łożyska: dlaczego może prowadzić do zmniejszenia ilości płynu owodniowego
Gdy łożysko dostarcza dziecku mniej tlenu i składników odżywczych, organizm płodu może ograniczać przepływ krwi przez mniej kluczowe narządy, w tym nerki. Mniejszy przepływ nerkowy może oznaczać mniejszą produkcję moczu, a tym samym mniej płynu owodniowego [1].
Jeśli bezwodzie lub znaczne małowodzie było związane z niewydolnością łożyska, w dokumentacji mogą pojawiać się również inne nieprawidłowości, np. zahamowanie wzrastania płodu (FGR), nieprawidłowe przepływy dopplerowskie, nadciśnienie tętnicze lub stan przedrzucawkowy. Ich obecność może być istotną wskazówką przy ustalaniu mechanizmu powikłania.
Co warto sprawdzić w dokumentacji po ciąży z bezwodziem?
Zanim zostaną zlecone kolejne badania, warto zebrać informacje dotyczące przebiegu ciąży. Pomocne może być sprawdzenie:
- kiedy po raz pierwszy stwierdzono małowodzie lub bezwodzie,
- czy wcześniej doszło do odpłynięcia płynu owodniowego,
- czy nerki i pęcherz dziecka były prawidłowo widoczne w USG,
- czy dziecko rosło prawidłowo,
- jakie były wyniki badań dopplerowskich,
- czy występowało nadciśnienie tętnicze lub stan przedrzucawkowy,
- czy wykonano badanie histopatologiczne łożyska i jaki był jego wynik.
Te informacje pomagają lekarzowi określić najbardziej prawdopodobny mechanizm bezwodzia i zdecydować, które dalsze badania rzeczywiście mogą mieć znaczenie.
Bezwodzie a trombofilia – czy zaburzenia krzepnięcia mogą mieć znaczenie?
Zaburzenia krzepnięcia są jednym z elementów, które w określonych sytuacjach mogą być brane pod uwagę podczas wyjaśniania powikłań ciąży związanych z łożyskiem. Najlepiej udokumentowane znaczenie ma zespół antyfosfolipidowy (APS); w przypadku trombofilii wrodzonych zależność z powikłaniami ciąży jest mniej jednoznaczna [5,6,11].
- Zespół antyfosfolipidowy (APS) jest trombofilią nabytą o dobrze udokumentowanym znaczeniu w powikłaniach ciąży. Do klasycznych kryteriów klinicznych APS należą m.in. określone straty ciąży oraz poród przedwczesny związany z ciężkimi powikłaniami łożyskowymi [4]. Po martwym urodzeniu, szczególnie gdy występowały cechy niewydolności łożyska, badania w kierunku APS mogą być ważnym elementem diagnostyki [5]. APS ma także ustalone znaczenie w diagnostyce nawracających strat ciąży [6].Rozpoznanie APS może wpływać na sposób prowadzenia kolejnej ciąży i decyzje dotyczące profilaktyki przeciwzakrzepowej [7].
- Trombofilia wrodzona – to genetycznie uwarunkowane predyspozycje do powstawania zakrzepów. Należą do nich m.in. mutacja czynnika V Leiden oraz wariant G20210A genu protrombiny. Badanie genetyczne w ich kierunku wykonuje się raz w życiu, ponieważ badane warianty DNA nie zmieniają się. Badania obserwacyjne wskazywały na możliwy związek niektórych trombofilii wrodzonych z późnymi stratami ciąży i powikłaniami łożyskowymi [8,9], jednak wyniki badań nie są jednoznaczne [10]. Z tego powodu aktualne wytyczne nie zalecają wykonywania badań w kierunku trombofilii wrodzonych rutynowo u każdej kobiety po poronieniu lub martwym urodzeniu [5,6,11]. Zasadność takiego badania warto oceniać indywidualnie – np. z uwzględnieniem wywiadu dotyczącego zakrzepicy u kobiety i jej rodziny, przebiegu ciąży oraz innych czynników ryzyka. Warto też pamiętać, że wykrycie trombofilii wrodzonej może mieć znaczenie nie tylko w kontekście ciąży, ale również przy ocenie indywidualnego ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej [11]. Sam dodatni wynik badania trombofilii wrodzonej nie oznacza jednak automatycznie, że to właśnie ona spowodowała stratę ciąży ani że w kolejnej ciąży konieczne będzie leczenie heparyną. Badanie ALIFE2 nie wykazało poprawy odsetka żywych urodzeń po stosowaniu heparyny drobnocząsteczkowej u kobiet z nawracającymi stratami ciąży i potwierdzoną trombofilią wrodzoną [12].
Jakie informacje i badania mogą mieć znaczenie po stracie ciąży z bezwodziem?
Nie istnieje jeden zestaw badań odpowiedni dla każdej kobiety po ciąży powikłanej bezwodziem. Zakres diagnostyki zależy m.in. od tygodnia ciąży, przebiegu ciąży, wyników USG, obrazu łożyska oraz tego, czy wcześniej doszło do odpłynięcia płynu owodniowego.
W zależności od sytuacji lekarz może wziąć pod uwagę:
- analizę dokumentacji z ciąży – w tym USG, wzrastania dziecka, badań dopplerowskich, informacji o odpłynięciu płynu oraz chorobach i powikłaniach występujących u mamy,
- wynik badania histopatologicznego łożyska – jeśli badanie zostało wykonane; nieprawidłowości stwierdzone w łożysku mogą dostarczyć ważnych wskazówek dotyczących mechanizmu straty, ale wynik powinien być interpretowany razem z całym przebiegiem ciąży [5],
- badania w kierunku APS -szczególnie w określonych sytuacjach po martwym urodzeniu i przy powikłaniach mogących wskazywać na zaburzenia funkcji łożyska [5],
- badania w kierunku trombofilii wrodzonych – nie są zalecane rutynowo po każdej stracie; decyzja o ich wykonaniu powinna uwzględniać indywidualny wywiad i czynniki ryzyka [5,6,11],
- badanie genetyczne materiału z ciąży – może pomóc sprawdzić, czy do straty przyczyniła się nieprawidłowość chromosomowa. Zakres diagnostyki genetycznej zależy od etapu ciąży, obrazu klinicznego i dostępnego materiału. Szczegóły znajdziesz w osobnych artykułach w serwisie Poroniłam.pl.
Po wczesnym poronieniu zakres zalecanej diagnostyki może być inny niż po późnej stracie lub martwym urodzeniu. Dlatego wyniki badań najlepiej interpretować razem z dokumentacją medyczną i historią poprzednich ciąż.
Co można zrobić przed kolejną ciążą i w jej trakcie?
Postępowanie w kolejnej ciąży zależy przede wszystkim od ustalonej lub najbardziej prawdopodobnej przyczyny wcześniejszego bezwodzia.
Przykładowo:
- przy rozpoznanym APS lekarz może zalecić odpowiednie postępowanie przeciwzakrzepowe [7],
- po wcześniejszych powikłaniach związanych z funkcjonowaniem łożyska lekarz może ocenić wskazania do profilaktyki stanu przedrzucawkowego,
- po wcześniejszym PPROM sposób nadzoru nad kolejną ciążą może zostać odpowiednio zmodyfikowany,
- w kolejnej ciąży lekarz może zaplanować dokładniejsze monitorowanie wzrastania dziecka, ilości płynu owodniowego oraz przepływów dopplerowskich.
Mała dawka aspiryny nie jest zalecana automatycznie wyłącznie dlatego, że w poprzedniej ciąży doszło do niewyjaśnionego martwego urodzenia. Amerykańskie Towarzystwo Położników i Ginekologów (ACOG) wskazuje wprost, że sama taka historia, bez innych czynników ryzyka stanu przedrzucawkowego, nie jest samodzielnym wskazaniem do profilaktyki [5]. Jeśli natomiast czynniki ryzyka występują – np. wcześniejszy stan przedrzucawkowy, nadciśnienie lub powikłania łożyskowe – aspiryna włączona przed 16. tygodniem ciąży istotnie zmniejsza ryzyko wczesnego stanu przedrzucawkowego [13]. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący na podstawie całości obrazu.
Nie wiesz, czy w Twojej sytuacji warto sprawdzić trombofilię wrodzoną?
Badania w kierunku trombofilii wrodzonej nie są potrzebne po każdej stracie ciąży, ale w niektórych sytuacjach mogą dostarczyć dodatkowych informacji – szczególnie gdy w przebiegu ciąży pojawiły się powikłania łożyskowe lub w Twoim wywiadzie występują dodatkowe czynniki ryzyka.
Możesz skontaktować się z nami, jeśli: Masz pytania? Skontaktuj się z nami. lub napisz maila
biuro@testdna.pl
Pomożemy Ci ustalić, czy w Twojej sytuacji warto rozważyć takie badanie
i wyjaśnimy, jak wygląda jego wykonanie.
Jeśli zastanawiasz się, czy badanie trombofilii wrodzonej ma sens w Twojej sytuacji?
Porozmawiaj z konsultantką medyczną testDNA
Najczęstsze pytania – bezwodzie a poronienie
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Źródło
- Keilman C, Shanks AL. Oligohydramnios. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024.
- Hall M, et al. Care of Women With PPROM Prior to 24+0 Weeks of Gestation. RCOG Scientific Impact Paper. BJOG. 2025. doi:10.1111/1471-0528.18175
- U.S. FDA. FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later. Drug Safety Communication; 2020.
- Miyakis S, et al. International consensus statement on classification criteria for definite antiphospholipid syndrome. J Thromb Haemost. 2006;4(2):295–306.
- ACOG, SMFM. Management of Stillbirth. Obstetric Care Consensus No. 10. Obstet Gynecol. 2020;135(3):e110–e132.
- ESHRE Guideline Group on RPL. ESHRE guideline: recurrent pregnancy loss: an update in 2022. Hum Reprod Open. 2023;2023(1):hoad002.
- ACOG. Antiphospholipid Syndrome. Practice Bulletin No. 132. Obstet Gynecol. 2012;120(6):1514–1521.
- Kupferminc MJ, et al. Increased frequency of genetic thrombophilia in women with complications of pregnancy. N Engl J Med. 1999;340(1):9–13.
- Rey E, et al. Thrombophilic disorders and fetal loss: a meta-analysis. Lancet. 2003;361(9361):901–908.
- Silver RM, et al. Factor V Leiden, prothrombin G20210A, and MTHFR mutations and stillbirth: the Stillbirth Collaborative Research Network. Am J Obstet Gynecol. 2016;215(4):468.e1–17.
- ACOG. Inherited Thrombophilias in Pregnancy. Practice Bulletin No. 197. Obstet Gynecol. 2018;132(1):e18–e34.
- Quenby S, et al. Heparin for women with recurrent miscarriage and inherited thrombophilia (ALIFE2). Lancet. 2023;402(10395):54–61.
- Rolnik DL, et al. Aspirin versus Placebo in Pregnancies at High Risk for Preterm Preeclampsia (ASPRE). N Engl J Med. 2017;377(7):613–622.
