Celiakia a poronienie – związek, o którym warto wiedzieć

Konsultacja merytoryczna:  lek. med. Janusz Wietecha..

Poronienie często rodzi pytanie „dlaczego?” – zwłaszcza wtedy, gdy ciąża zakończyła się bardzo wcześnie lub straty się powtarzają. Jedną z możliwych, wciąż zbyt rzadko rozpoznawanych przyczyn poronień i trudności z zajściem w ciążę jest celiakia. To choroba, która może przez lata przebiegać skrycie, wpływając na wchłanianie składników niezbędnych do prawidłowego rozwoju ciąży. Wczesne zdiagnozowanie u przyszłej matki celiakii i podjęcie leczenia zdecydowanie zwiększa szansę na zajście w ciąże i szczęśliwe utrzymanie ciąży. Jaki jest związek między celiakią a poronieniem i kiedy warto ją sprawdzić po stracie?

Czy celiakia może powodować poronienie?

Tak – celiakia może być jedną z przyczyn poronienia, zwłaszcza na bardzo wczesnym etapie ciąży. Dzieje się tak najczęściej wtedy, gdy choroba pozostaje nierozpoznana i nieleczona. U wielu kobiet celiakia przez lata nie daje typowych objawów ze strony układu pokarmowego, a jej pierwszym „sygnałem” bywają właśnie trudności z zajściem w ciążę lub jej utrzymaniem.

Celiakia to nie tylko nietolerancja glutenu, ale przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której gluten uszkadza kosmki jelitowe. To one odpowiadają za wchłanianie składników kluczowych dla rozwoju ciąży. Gdy jelito nie spełnia swojej funkcji, organizm kobiety może mieć niedobory m.in. żelaza, cynku, selenu oraz kwasu foliowego – substancji absolutnie niezbędnych już na etapie implantacji zarodka.

Badania pokazują, że u kobiet z nieleczoną celiakią ryzyko poronienia jest istotnie wyższe niż u kobiet zdrowych lub prawidłowo leczonych dietą bezglutenową. Mechanizm ten nie wynika z „wady genetycznej dziecka”, lecz z warunków, jakie panują w organizmie matki na bardzo wczesnym etapie ciąży. Dlatego tak ważne jest, by po stracie – zwłaszcza jeśli poronienie się powtarza lub nie ma jasnej przyczyny – rozważyć diagnostykę w kierunku celiakii.

Ryzyko poronień w przypadku nieleczonej celiakii jest dziesięciokrotnie wyższe niż przypadku chorych, u których całkowicie wyeliminowano z diety gluten.

Ważne: rozpoznana i leczona celiakia nie przekreśla szans na zdrową ciążę. W wielu przypadkach samo wprowadzenie ścisłej diety bezglutenowej znacząco zmniejsza ryzyko kolejnej straty.

Czym jest celiakia u dorosłych?

Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której spożywanie glutenu prowadzi do uszkodzenia jelita cienkiego. Jest schorzeniem ogólnoustrojowym, mogącym wpływać na wiele obszarów zdrowia.

U osób z celiakią gluten wywołuje reakcję układu odpornościowego, która niszczy kosmki jelitowe odpowiedzialne za wchłanianie składników odżywczych. U dorosłych choroba bardzo często przebiega skrycie – bez biegunek czy silnych bólów brzucha. Zamiast tego pojawiają się objawy nieoczywiste, takie jak przewlekłe zmęczenie, niedokrwistość, zaburzenia hormonalne czy niedobory witamin i mikroelementów. W praktyce oznacza to, że organizm może przez długi czas funkcjonować „na rezerwach”, mimo pozornie prawidłowej diety. Szczególnie istotny jest niedobór kwasu foliowego, który odgrywa kluczową rolę już na samym początku rozwoju zarodka. Ważne jest, aby jasno powiedzieć: celiakia nie jest wynikiem błędu, zaniedbania ani stylu życia.

Czy celiakia jest chorobą genetyczną?

Tak. Celiakia jest chorobą o podłożu genetycznym. Do jej rozwoju konieczna jest obecność określonych układów genów: HLA-DQ2 lub HLA-DQ8. Tylko osoby, które posiadają co najmniej jeden z tych genów, mogą zachorować na celiakię. Oznacza to, że choroba może występować rodzinnie, choć nie u każdej osoby z predyspozycją genetyczną musi się ujawnić. W praktyce klinicznej oznacza to również, że celiakia bardzo często pozostaje nierozpoznana przez wiele lat, zwłaszcza u osób dorosłych. Jej objawy bywają niespecyficzne i nie zawsze dotyczą przewodu pokarmowego, co znacząco utrudnia diagnostykę.

Co mówi lekarz?

W Polsce na Celiakię choruje 1% populacji – tj. prawie 400 000 osób. Niestety tylko 5% z nich zdaje sobie sprawę ze swojej choroby. Oznacza to konieczność zwrócenia szczególnej uwagi na tą zbyt rzadko rozpoznawaną chorobę. Choroba trzewna, bo tak inaczej nazywa się Celiakię to trudna do wykrycia, szczególnie u osób dorosłych ciężka i niebezpieczna w swoich konsekwencjach choroba immunologiczna o podłożu genetycznym. Wśród podstawowego zestawu, nie zawsze występujących objawów brzusznych pojawia się bardzo liczna grupa objawów nieswoistych, właściwie ze wszystkich narządów wewnętrznych i skóry. Ta wielorakość objawów stanowi podstawowy problem diagnostyczny dla lekarza, szczególnie w diagnostyce osób dorosłych. Po prostu lekarz często nie spodziewa się, że powodem dolegliwości jest Celiakia i poszukuje innych chorób. Od 2012 roku diagnostyka tej niezwykle niebezpiecznej i skrytej choroby oparta jest o badanie genetyczne antygenów HLA DQ2/DQ8, badania serologiczne przeciwciał przeciw Transglutaminazie tkankowej, przeciw Endomysium, ewentualnie natywnej gliadynie oraz poziomu przeciwciał klasy IgA. Lekarz może odstąpić od niemiłego dla pacjenta badania biopsji jelita, o ile wcześniejsze badania dają jednoznaczne wyniki. Jedynym skutecznym w prawie 100% leczeniem rozpoznanej celiaki jest ścisła i trwająca bezwzględnie przez całe życie dieta bezglutenowa. Uwaga! Nie wolno wprowadzać diety bezglutenowej u osoby z podejrzeniem celiakii przed zakończeniem procesu diagnostycznego.
lek. med. Janusz Wietecha

Po zakończeniu diagnostyki jedynym skutecznym leczeniem celiakii jest ścisła, dożywotnia dieta bezglutenowa, ustalana we współpracy z lekarzem i – najlepiej – doświadczonym dietetykiem. Wprowadzenie diety przed zakończeniem badań może utrudnić lub uniemożliwić prawidłowe rozpoznanie choroby.

Jeśli potrzebujesz punktu wyjścia po stracie, pobierz spokojną listę badań, która pomoże Ci poukładać dalsze kroki.

Czy celiakia obniża płodność?

Tak. Celiakia może obniżać płodność, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn – szczególnie wtedy, gdy choroba pozostaje niezdiagnozowana i nieleczona. Mechanizm ten nie jest związany z „brakiem zdolności do zajścia w ciążę”, lecz z przewlekłym niedożywieniem organizmu i zaburzeniami hormonalnymi, które pojawiają się w przebiegu choroby.

Jak celiakia wpływa na płodność u kobiet?

U kobiet z aktywną celiakią częściej obserwuje się:
– nieregularne cykle miesiączkowe,
– skrócenie fazy lutealnej,
– brak owulacji,
– zaburzenia hormonalne,
– trudności z implantacją zarodka.

Wynika to przede wszystkim z zaburzonego wchłaniania składników odżywczych, w tym kwasu foliowego, żelaza i cynku, które są kluczowe dla prawidłowej pracy układu hormonalnego i przygotowania endometrium do ciąży. Organizm kobiety może przez długi czas funkcjonować w stanie „niedoboru”, nawet jeśli objawy ze strony przewodu pokarmowego są minimalne lub nieobecne.

Jak celiakia wpływa na płodność u mężczyzn?

Celiakia może wpływać także na płodność mężczyzn. U panów z nierozpoznaną chorobą obserwuje się czasem:
– obniżoną jakość nasienia,
– zmniejszoną liczbę i ruchliwość plemników,
– zaburzenia erekcji,
– obniżone libido.

Podobnie jak u kobiet, przyczyną są niedobory pokarmowe oraz ogólnoustrojowy stan zapalny. Dlatego w diagnostyce niepłodności warto brać pod uwagę celiakię u obojga partnerów, zwłaszcza gdy inne badania nie wykazują jednoznacznej przyczyny.

Dobra wiadomość jest taka, że po rozpoznaniu celiakii i wprowadzeniu diety bezglutenowej płodność bardzo często się poprawia. U wielu par możliwość zajścia w ciążę wraca po kilku–kilkunastu miesiącach leczenia, gdy organizm odzyska równowagę i uzupełni niedobory.

Jakie objawy celiakii łatwo przeoczyć?

U dorosłych celiakia bardzo często nie daje typowych objawów ze strony układu pokarmowego. Nie musi być biegunek, bólu brzucha ani wyraźnych problemów po spożyciu glutenu. Właśnie dlatego choroba bywa latami niezdiagnozowana, a jej objawy przypisywane są innym przyczynom. W praktyce celiakia u dorosłych kobiet często objawia się w sposób pośredni, m.in. poprzez:
– przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
– niedokrwistość (niedobór żelaza),
– nawracające niedobory witamin i mikroelementów,
– problemy hormonalne,
– nieregularne miesiączki lub ich brak,
– obniżoną płodność,
– trudności z utrzymaniem ciąży lub poronienie bez uchwytnej przyczyny.

Część kobiet trafia na diagnostykę dopiero po stracie ciąży, kiedy standardowe badania nie wyjaśniają, dlaczego do niej doszło. W takich sytuacjach celiakia bywa „brakującym elementem układanki” – chorobą, która przez lata wpływała na organizm, nie dając jednoznacznych sygnałów. Warto też wiedzieć, że objawy celiakii mogą dotyczyć:
– skóry (suchość, wysypki, pękanie kącików ust),
– układu nerwowego (problemy z koncentracją, obniżony nastrój),
– kości (osteopenia, bóle kostne),
– układu rozrodczego (zaburzenia owulacji, trudności z implantacją).

Jeśli po poronieniu masz poczucie, że „coś jest nie tak”, a dotychczasowa diagnostyka nie przyniosła odpowiedzi, to wystarczający powód, by sprawdzić celiakię — nawet wtedy, gdy nie masz klasycznych objawów jelitowych.

Kiedy warto zbadać celiakię po poronieniu? 

Szczególnie wtedy, gdy strata ciąży nie ma jednoznacznej przyczyny albo gdy pojawiają się sygnały, że organizm od dłuższego czasu nie funkcjonuje w pełnej równowadze. Warto rozważyć diagnostykę celiakii po poronieniu, jeśli:
– doszło do poronienia na bardzo wczesnym etapie ciąży,
– poronienie się powtórzyło,
– ciąże zatrzymują się na podobnym etapie,
– występują nawracające niedobory żelaza lub innych mikroelementów,
– masz nieregularne miesiączki lub zaburzenia hormonalne,
– staracie się o dziecko od dłuższego czasu bez powodzenia,
– podstawowa diagnostyka po stracie nie wykazała przyczyny,
– w rodzinie występuje celiakia lub inne choroby autoimmunologiczne.

Celiakia bywa szczególnie istotna w sytuacjach, gdy poronienie pojawia się „bez ostrzeżenia” – mimo prawidłowych wyników badań hormonalnych, genetycznych czy anatomicznych. W takich przypadkach choroba trzewna może być czynnikiem, który przez lata pozostawał niezauważony, a realnie wpływał na warunki potrzebne do utrzymania ciąży.

Zbadanie celiakii nie oznacza, że ona na pewno jest przyczyną poronienia. To krok, który pozwala ją potwierdzić lub wykluczyć, a tym samym uporządkować dalszą diagnostykę i nie błądzić po omacku. Jeśli zastanawiasz się, od czego zacząć badania po stracie i jak je sensownie zaplanować, dobrze jest omówić tę decyzję z lekarzem – szczególnie wtedy, gdy poronienie nie było pierwsze lub gdy towarzyszą Ci objawy niedoborów.

Jak wygląda diagnostyka celiakii?

Najważniejsze jest jedno: nie wprowadzać diety bezglutenowej przed zakończeniem diagnostyki. To bardzo częsty błąd, który może zafałszować wyniki.

Krok 1: badania genetyczne

Pierwszym elementem diagnostyki może być badanie genetyczne HLA-DQ2 i HLA-DQ8. To badanie odpowiada na pytanie, czy w ogóle istnieje genetyczna możliwość zachorowania na celiakię.
– brak obu genów → celiakia jest praktycznie wykluczona,
– obecność jednego z genów → możliwa celiakia, potrzebne dalsze badania.

Badanie genetyczne jest szczególnie pomocne:
– po poronieniu bez jasnej przyczyny,
– przy nietypowych objawach,
– gdy nie wiadomo, czy iść dalej z diagnostyką.

Krok 2: badania serologiczne z krwi

Jeśli genetyka nie wyklucza celiakii (lub gdy lekarz decyduje się od razu na ten etap), wykonuje się badania z krwi, które wykrywają charakterystyczne przeciwciała:
– przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej (tTG),
– przeciwciała przeciw endomysium (EMA),
– czasem przeciwciała przeciw gliadynie,
– oznaczenie całkowitego IgA (ważne dla interpretacji wyników).
Te badania pokazują, czy w organizmie toczy się reakcja autoimmunologiczna związana z glutenem.

Krok 3: dalsze decyzje diagnostyczne

W niektórych przypadkach, jeśli wyniki są jednoznaczne, lekarz może odstąpić od biopsji jelita cienkiego. Decyzja ta zawsze zależy od pełnego obrazu klinicznego i wyników badań – i powinna być podejmowana indywidualnie.

Dobrze przeprowadzona diagnostyka pozwala nie tylko potwierdzić lub wykluczyć celiakię, ale także zamknąć jeden ważny etap poszukiwań po poronieniu i iść dalej z większym spokojem.

Badanie celiakii – gdzie wykonać badanie?

Sprawdź badania genetyczne, które mogą pomóc ustalić, czy celiakia może mieć znaczenie po poronieniu lub przed kolejną ciążą.
Skontaktuj się i skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z konsultantką medyczną naszego partnera – testDNA – która spokojnie odpowie na Twoje pytania i pomoże dobrać odpowiednie badanie.

Na czym polega leczenie celiakii?

Leczenie celiakii jest jednocześnie proste w założeniu i wymagające w codziennym życiu. Polega na jednym, ale kluczowym elemencie: ścisłej, dożywotniej diecie bezglutenowej. To jedyna metoda leczenia, która pozwala zatrzymać proces chorobowy i odbudować jelito cienkie.

Po całkowitym wyeliminowaniu glutenu z diety kosmki jelitowe stopniowo się regenerują, a organizm zaczyna ponownie prawidłowo wchłaniać składniki odżywcze. U wielu kobiet już po kilku tygodniach lub miesiącach poprawiają się wyniki badań, ustępują niedobory i wraca równowaga hormonalna. To właśnie ten moment bywa przełomowy także w kontekście starań o ciążę.

Co daje dieta bezglutenowa po poronieniu?

Dobrze prowadzona dieta bezglutenowa:
– zmniejsza ryzyko kolejnego poronienia,
– pozwala wyrównać niedobory żelaza, witamin i mikroelementów,
– poprawia funkcjonowanie układu hormonalnego,
– wspiera prawidłową implantację zarodka,
– przygotowuje organizm do bezpiecznej ciąży.
Wiele kobiet po rozpoznaniu celiakii i wprowadzeniu leczenia zachodzi w ciążę i donosi ją bez powikłań. To ważna informacja, szczególnie wtedy, gdy wcześniejsze straty pozostawiły poczucie bezradności.

Dietę bezglutenową należy wprowadzać dopiero po rozpoznaniu celiakii, najlepiej we współpracy z lekarzem i doświadczonym dietetykiem. Taka opieka pozwala uniknąć błędów żywieniowych i zadbać o odpowiednie zbilansowanie diety – szczególnie ważne po poronieniu i w okresie przygotowań do kolejnej ciąży.

FAQ – najczęstsze pytania o celiakię, poronienie i ciążę

Źródła i pomoc

Wytyczne i rekomendacje medyczne
ESPGHAN – European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition; Guidelines for diagnosing coeliac disease https://www.espghan.org
ACG – American College of Gastroenterology; Clinical Guidelines: Diagnosis and Management of Celiac Disease https://gi.org
NICE – National Institute for Health and Care Excellence; Coeliac disease: recognition, assessment and management https://www.nice.org.uk/guidance/ng20

Publikacje naukowe – celiakia, płodność, ciąża
Szaflarska-Popławska A., Cichańska B. A., Kupczyk K., Celiakia. Dieta bezglutenowa. Co powinieneś o tym wiedzieć, Wydawnictwo Centrum Promocji i Reklamy REMEDIA, Bydgoszcz 2009.
Tersigni C. et al., Celiac disease and reproductive disorders: meta-analysis of epidemiologic associations; American Journal of Gastroenterology, 2014
Ciacci C. et al., Reproductive changes associated with celiac disease; Digestive Diseases and Sciences, 1996
Khashan AS et al., The impact of maternal celiac disease on birth outcomes; American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2010
Ludvigsson JF et al., Celiac disease and risk of adverse fetal outcomes; Gastroenterology, 2005

Diagnostyka i leczenie celiakii – materiały pomocnicze
Polskie Towarzystwo Gastroenterologii – Celiakia (choroba trzewna); https://www.ptg-e.org.pl
Narodowy Fundusz Zdrowia – diagnostyka i leczenie chorób przewodu pokarmowego; https://www.nfz.gov.pl
Celiakia – informacje dla pacjentów (gov.pl); https://www.gov.pl/web/zdrowie/celiakia

Diagnostyka po poronieniu – materiały poronilam.pl
Przyczyny poronień i poronień nawracających https://www.poronilam.pl/przyczyny-poronien/
Badania po poronieniu – co warto sprawdzić https://www.poronilam.pl/badania/

Wsparcie po stracie ciąży
Pomoc po poronieniu –  wsparcie emocjonalne i praktyczne https://www.poronilam.pl/pomoc/pomoc-po-poronieniu/
Centra Zdrowia Psychicznego (NFZ) – pomoc bez skierowania https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/zdrowie-psychiczne/
Telefon Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym – 116 123 (czynny codziennie)